Een tip uit Montfoort

Begin 2008 krijgt de restauratiecommissie een tip dat het orgel van de parochiekerk “Johannes de Doper” in Montfoort overbodig raakt en dat zich in dit orgel nog origineel Meerepijpwerk bevindt. Het orgel is een elektro-pneumatisch instrument, in 1939 gebouwd door de firma Bernard Pels & Zn. Adviseur Cees van der Poel van de KKOR wordt ingeschakeld en deze brengt in januari 2008 rapport uit. Hieruit blijkt dat van het orgel, dat in totaal 22 registers telt, er nog negen registers oud zijn. Deze registers moeten afkomstig zijn uit het oude orgel dat Meere in 1805 voor Montfoort bouwde.

Het Meere-orgel van 1805

Het orgel van Meere was een éénklaviers orgel zonder pedaal. Het wordt op 19 juni 1805 ingewijd en goedgekeurd door Jacob Tours, organist te Rotterdam. In 1847 brengt de Utrechtse orgelbouwer H.D. Lindsen (1794-1860) een aangehangen pedaal aan. Ook in 1850 werkt Lindsen aan het orgel. Hierbij worden kennelijk wijzigingen aangebracht in de dispositie. G.H. Broekhuyzen spreekt in zijn orgelbeschrijvingen van “een Viool di Gamba 8’, nu ingerigt tot gehalveerde Holpijp”. De gegevens van Broekhuyzen komen overeen met de archiefstukken van de R.K. Kerk te Montfoort. In dit archief bevindt zich het originele bestek van Meere uit 1805 en de keuringsbrief van Jacob Tours. Volgens het bestek (en de gegevens van Broekhuyzen) heeft het orgel de volgende dispositie:

De periode 1805-1923

Het is mogelijk dat Meere het orgel nog enige jaren in onderhoud heeft gehad. Later komt het onderhoud in handen van Lindsen. In 1847 brengt Lindsen een aangehangen pedaal aan. In 1850 wijzigt hij de dispositie en in 1854 krijgt het orgel een nieuw klavier. Lindsen heeft het orgel tot aan zijn dood, of tot vlak voor zijn overlijden, in onderhoud gehad. Daarna is het onderhoud overgegaan naar de firma Maarschalkerweerd.

In 1863 betrekt de parochie een nieuw kerkgebouw. In het archief zijn helaas geen stukken gevonden over wat er met het orgel is gebeurd. Op 25 maart 1913 schrijft de Aartsbisschop van Utrecht een brief waarin de parochie van Montfoort machtiging wordt verleend "tot de reparatie van het orgel voor de som van vijfhonderd en vijftig gulden - f 550".  

De periode 1923-2008

In 1923 wordt het kerkgebouw uit 1863 vervangen door de huidige neogotische kruiskerk. Maarschalkerweerd verzorgt de overplaatsing van het orgel. In 1939 wordt een nieuw orgel gebouwd. In de opgave voor reparatiewerk en uitbreiding van Steinmann & Vierdag (bij brief van 22 januari 1939) heeft pater Huigens een aantekening gemaakt: "Abraham Meere M fecit 18⁶/₁₀05". Dit zal een opschrift zijn dat hij aantrof op de kas van het oude orgel. Op 20 februari 1939 verzoekt pastoor Spaan aan orgelmaker Verschueren om offerte uit te brengen voor de bouw van een nieuw orgel. Hij schrijft:

In de brief beschrijft pastoor Spaan ook de dispositie van het oude orgel. Deze is op dat moment als volgt:

De parochie sluit een contract met de firma Pels. Deze bouwt het nieuwe orgel met de volgende dispositie:

Holpijp 8' 

Het orgel doet dienst tot de jaren negentig van de vorige eeuw. Vanwege de slechte staat schaft de parochie in 1998 een nieuw orgel aan van de firma Fama & Raadgever dat voor in de kerk wordt opgesteld. Omdat men de koorzolder wil gebruiken voor een nieuwe verwarmingsinstallatie moet het Pelsorgel plaatsmaken. Tijdens inspecties aan het orgel in 1992 (Jos Laus) en 1998 (dhr. Fama) blijkt dat het orgel oud pijpwerk bevat. Adviseur Cees van der Poel van de KKOR trekt begin 2008 dezelfde conclusie en tipt via collega Stef Tuinstra de restauratiecommissie uit Urk.

Aankoop van het orgel

In april 2008 brengen Stef Tuinstra en Jouke Posthumus (namens de restauratiecommissie) een bezoek aan het orgel in Montfoort. Conclusie is dat Pels bij de bouw van het orgel gebruik heeft gemaakt van het oude Meerepijpwerk uit 1805. De restauratiecommissie laat deze unieke kans niet voorbijgaan. Na overleg met het parochiebestuur wordt besloten de oude registers aan te kopen. Het gaat om het volgende pijpwerk:

Op zaterdag 26 april 2008 vindt de demontage en overdracht van het orgel plaats. Tijdens de demontage blijkt dat zeven registers van Meere zijn. Van de oude Prestant 8' uit 1805 zijn de grootste vier pijpen nog over. Het gaat om gedekte pijpen, wat erop duidt dat het orgel een 6-voets front gehad moet hebben. Verder wordt een bijzondere ontdekking gedaan. In de Prestant 8' wordt ook het complete pijpwerk van de Fluit travers 8' (disc.) uit 1805 aangetroffen. De Viola di Gamba 8' is van Lindsen. De herkomst van de Vox Celeste 8' en Dwarsfluit 4' is onbekend. Deze registers worden gedateerd van rond 1900. Bij de overdracht wordt aan het parochiebestuur een ingelijste foto van het Bethelkerkorgel overhandigd met de volgende tekst:

Hierna is het pijpwerk onder het toeziend oog van onze adviseur Stef Tuinstra door vrijwilligers gedemonteerd en naar Urk gebracht. Hier ligt het op de zolder van de Bethelkerk opgeslagen in afwachting van de restauratie van het Bethelkerkorgel. Een reconstructie van ons Meere-orgel is nu meer dan ooit mogelijk en we staan hierbij voor een geweldige uitdaging!

Bronvermelding